Sinan
New member
Başka bir dinleyici ise eserin dans atmosferine, vokalin verdiği duyguya, sözlerin çağrışımlarına veya şarkının insanları aynı ortamda nasıl bir araya getirdiğine odaklanabilir.
Bunları kadın-erkek kalıplarına hapsetmek yerine, sonuç odaklı dinleme ile sosyal/duygusal dinleme arasında bir spektrum olarak görmek daha sağlıklı.
Gerçek hayattaki müzik deneyimi de bunu destekliyor. “Rakkas”ın yalnızca kayıt olarak değil, dans müziği olarak da kullanılması bunun somut örneklerinden biri.
Rakkas gerçekten dans müziği olarak da kullanıldı
Ahmet Lüleci’nin “Rakkas” adlı halk dansı koreografisi bunun ilginç bir örneği. Folk Dance Federation of California tarafından yayımlanan araştırma notlarına göre koreografi 1996 yılında Ahmet Lüleci tarafından oluşturuldu ve Türk, Arap ve İsrail hareketlerinden yararlanıyordu. Aynı kaynak, koreografinin bir barış anlaşması bağlamında ortaya çıktığını ve Lüleci’nin bu dansı beş kıtada öğrettiğini belirtiyor.
Bu durumda “Rakkas” kelimesinin kendisi de önemli.
“Rakkas” Arapça kökenli bir kelime olarak dans eden kişi anlamına gelir. Dolayısıyla şarkının ismi, sözleri, ritmi ve sonradan ortaya çıkan dans koreografisi arasında doğal bir ilişki kurulabiliyor.
Burada dikkat çekici bir kültürlerarası bağlantı var: 1990’ların Türkiye’sinde üretilen bir pop şarkısı, daha sonra uluslararası halk dansı çevrelerinde koreografik bir malzemeye dönüşüyor.
Bu da bir makamın yalnızca teorik bir müzikoloji konusu olmadığını gösteriyor. Makam; dans, sahne performansı, kültürel kimlik, popüler müzik ve toplumsal hafıza gibi alanlarla kesişebiliyor.
Rakkas neden Uşşak olmasına rağmen klasik Türk musikisi eseri gibi duyulmuyor?
Çünkü makam ile düzenleme aynı şey değildir.
Bir melodinin Uşşak karakterinden yararlanması, eserin mutlaka klasik Türk musikisi formunda, klasik sazlarla ve geleneksel icra üslubuyla seslendirilmesi gerektiği anlamına gelmez.
1995 tarihli Rakkas kaydında modern pop prodüksiyonu ile geleneksel Türk müziği çalgılarının bir araya gelmesi tam da bu nedenle önemlidir. MusicBrainz kaydı kanun, ney, zurna ve çeşitli vurmalı çalgıların kullanımını gösteriyor.
Üstelik albümün genel yaklaşımı da tek bir müzik türüne sıkışmıyor. Işık Doğudan Yükselir içinde pop, geleneksel Türk müziği ve farklı kültürel müzik unsurlarının bir arada kullanıldığı parçalar bulunuyor. Akademik literatürde albümün Sezen Aksu'nun geleneksel Türk müziği tarzlarıyla daha açık biçimde ilgilendiği bir dönem olarak değerlendirildiği görülüyor.
Bu açıdan “Rakkas”ı yalnızca Uşşak makamında bir şarkı olarak tanımlamak doğru ama eksik bir cevap olur.
Daha açıklayıcı ifade şudur:
Rakkas, Uşşak makamının melodik karakterini modern pop düzenlemesi, güçlü perküsyon ve geleneksel çalgı renkleriyle birleştiren bir eserdir.
Bir de diğer “Rakkas” var: Münir Nurettin Selçuk’un eseri
İnternetteki en büyük karışıklıklardan biri buradan kaynaklanıyor.
Nedim’in “Rakkas Bu Hâlet Senin Oynunda mıdır” güftesi, Münir Nurettin Selçuk tarafından bestelenmiş ve Kürdîli Hicazkâr makamında eser haline getirilmiştir. DîvânMakam arşivinde bu eser şarkı formunda ve Aksak usûlünde gösteriliyor.
Üstelik aynı güftenin Ali Rıza Efendi’ye ait farklı bir bestesi de var. O eser Tebriz makamında ve Raks Aksağı usûlünde kaydedilmiş.
Yani elimizde aynı “Rakkas” ifadesiyle başlayan ama farklı makam ve farklı bestecilere ait eserler bulunuyor.
Bu, Türk musikisinin önemli bir özelliğini de gösteriyor: Güfte ile beste aynı şey değildir.
Aynı şiir farklı besteciler tarafından farklı makamlarla bestelenebilir. Bu nedenle yalnızca sözlerin ilk kelimesine bakarak makam tespiti yapmak mümkün değildir.
Rakkas’ı çalmak isteyen biri için pratik olarak ne anlam ifade ediyor?
Gitar, bağlama, piyano veya başka bir çalgıyla parçayı öğrenmeye çalışan biri için ilk adım “Uşşak” bilgisini ezberlemek değil, karar sesini ve melodik davranışı dinlemektir.
Uşşak makamını çalışırken özellikle Dügâh-La çevresindeki hareketlere, Neva-Re güçlü perdesine ve karakteristik Segâh perdesine dikkat etmek gerekir. MEB'in güncel müzik eğitimi içeriklerinde de Uşşak makamı ayrı bir çalışma alanı olarak ele alınıyor.
Ancak modern bir transkripsiyonda kullanılan La, Si bemol, Do, Re gibi Batı notasyonundaki sesleri doğrudan geleneksel Türk müziğindeki perdelerin birebir karşılığı olarak düşünmemek gerekir.
Bu yüzden pratik çalışan bir müzisyen için iki ayrı çalışma yapılabilir:
Birinci aşama: Şarkının modern tonunu ve akorlarını öğrenmek.
İkinci aşama: Melodinin Uşşak karakterini oluşturan perde ilişkilerini ve seyir özelliklerini incelemek.
Bu iki yaklaşım birleştiğinde Rakkas'ı yalnızca “çalınacak bir pop şarkısı” olarak değil, makam ile modern düzenlemenin kesiştiği bir eser olarak anlamak mümkün olur.
Sonuç: Rakkas hangi makam?
Eğer sorulan eser Sezen Aksu’nun 1995 tarihli “Rakkas”ı ise cevap Uşşak makamıdır. Nota kaynağında eser “Uşşak, La karar” olarak belirtilmektedir.
Fakat “Rakkas” adıyla anılan eserlerin tamamı Uşşak değildir. Münir Nurettin Selçuk’un “Rakkas Bu Hâlet Senin Oynunda mıdır” eseri Kürdîli Hicazkâr, Ali Rıza Efendi’nin aynı güfteyi kullanan bestesi ise Tebriz makamındadır.
Bence burada asıl ilginç mesele, tek kelimelik “Uşşak” cevabının arkasındaki müzikal katmanlar. Sezen Aksu’nun Rakkas’ı 1995’te popüler müzikle geleneksel Türk müziği renklerini bir araya getirirken, daha sonra uluslararası bir halk dansı koreografisinin de müziği haline gelmiş durumda.
Dolayısıyla Rakkas, makam bilgisinin popüler kültürde nasıl dönüştüğünü görmek için güzel bir örnek.
Forumda tartışmaya değer birkaç soru da buradan çıkıyor:
Siz Rakkas’ı ilk dinlediğinizde Uşşak makamını duyabiliyor musunuz, yoksa daha çok ritim ve düzenleme mi öne çıkıyor?
Bir eserin makamını belirlerken nota bilgisi mi, kulağa dayalı dinleme mi daha belirleyici olmalı?
Sezen Aksu’nun Rakkas’ını klasik Türk musikisi anlayışıyla incelemek sizce ne kadar anlamlı, ne kadar sınırlayıcı?
Aynı “Rakkas” güftesinin farklı besteciler tarafından farklı makamlarda bestelenmesi, makamın eserin kimliğindeki rolü hakkında bize ne söylüyor?
Bu soruların cevabı, “Rakkas Uşşak’tır” bilgisinden çok daha geniş bir müzik tartışmasının kapısını açıyor.
Kaynakları metin içinde daha şeffaf konumlandırAçılışı daha samimi ve doğrudan yap
Kaynakları metin içinde daha şeffaf konumlandır
Açılışı daha samimi ve doğrudan yap
Teknik makam anlatımını sadeleştir ve somutlaştır
Bunları kadın-erkek kalıplarına hapsetmek yerine, sonuç odaklı dinleme ile sosyal/duygusal dinleme arasında bir spektrum olarak görmek daha sağlıklı.
Gerçek hayattaki müzik deneyimi de bunu destekliyor. “Rakkas”ın yalnızca kayıt olarak değil, dans müziği olarak da kullanılması bunun somut örneklerinden biri.
Rakkas gerçekten dans müziği olarak da kullanıldı
Ahmet Lüleci’nin “Rakkas” adlı halk dansı koreografisi bunun ilginç bir örneği. Folk Dance Federation of California tarafından yayımlanan araştırma notlarına göre koreografi 1996 yılında Ahmet Lüleci tarafından oluşturuldu ve Türk, Arap ve İsrail hareketlerinden yararlanıyordu. Aynı kaynak, koreografinin bir barış anlaşması bağlamında ortaya çıktığını ve Lüleci’nin bu dansı beş kıtada öğrettiğini belirtiyor.
Bu durumda “Rakkas” kelimesinin kendisi de önemli.
“Rakkas” Arapça kökenli bir kelime olarak dans eden kişi anlamına gelir. Dolayısıyla şarkının ismi, sözleri, ritmi ve sonradan ortaya çıkan dans koreografisi arasında doğal bir ilişki kurulabiliyor.
Burada dikkat çekici bir kültürlerarası bağlantı var: 1990’ların Türkiye’sinde üretilen bir pop şarkısı, daha sonra uluslararası halk dansı çevrelerinde koreografik bir malzemeye dönüşüyor.
Bu da bir makamın yalnızca teorik bir müzikoloji konusu olmadığını gösteriyor. Makam; dans, sahne performansı, kültürel kimlik, popüler müzik ve toplumsal hafıza gibi alanlarla kesişebiliyor.
Rakkas neden Uşşak olmasına rağmen klasik Türk musikisi eseri gibi duyulmuyor?
Çünkü makam ile düzenleme aynı şey değildir.
Bir melodinin Uşşak karakterinden yararlanması, eserin mutlaka klasik Türk musikisi formunda, klasik sazlarla ve geleneksel icra üslubuyla seslendirilmesi gerektiği anlamına gelmez.
1995 tarihli Rakkas kaydında modern pop prodüksiyonu ile geleneksel Türk müziği çalgılarının bir araya gelmesi tam da bu nedenle önemlidir. MusicBrainz kaydı kanun, ney, zurna ve çeşitli vurmalı çalgıların kullanımını gösteriyor.
Üstelik albümün genel yaklaşımı da tek bir müzik türüne sıkışmıyor. Işık Doğudan Yükselir içinde pop, geleneksel Türk müziği ve farklı kültürel müzik unsurlarının bir arada kullanıldığı parçalar bulunuyor. Akademik literatürde albümün Sezen Aksu'nun geleneksel Türk müziği tarzlarıyla daha açık biçimde ilgilendiği bir dönem olarak değerlendirildiği görülüyor.
Bu açıdan “Rakkas”ı yalnızca Uşşak makamında bir şarkı olarak tanımlamak doğru ama eksik bir cevap olur.
Daha açıklayıcı ifade şudur:
Rakkas, Uşşak makamının melodik karakterini modern pop düzenlemesi, güçlü perküsyon ve geleneksel çalgı renkleriyle birleştiren bir eserdir.
Bir de diğer “Rakkas” var: Münir Nurettin Selçuk’un eseri
İnternetteki en büyük karışıklıklardan biri buradan kaynaklanıyor.
Nedim’in “Rakkas Bu Hâlet Senin Oynunda mıdır” güftesi, Münir Nurettin Selçuk tarafından bestelenmiş ve Kürdîli Hicazkâr makamında eser haline getirilmiştir. DîvânMakam arşivinde bu eser şarkı formunda ve Aksak usûlünde gösteriliyor.
Üstelik aynı güftenin Ali Rıza Efendi’ye ait farklı bir bestesi de var. O eser Tebriz makamında ve Raks Aksağı usûlünde kaydedilmiş.
Yani elimizde aynı “Rakkas” ifadesiyle başlayan ama farklı makam ve farklı bestecilere ait eserler bulunuyor.
Bu, Türk musikisinin önemli bir özelliğini de gösteriyor: Güfte ile beste aynı şey değildir.
Aynı şiir farklı besteciler tarafından farklı makamlarla bestelenebilir. Bu nedenle yalnızca sözlerin ilk kelimesine bakarak makam tespiti yapmak mümkün değildir.
Rakkas’ı çalmak isteyen biri için pratik olarak ne anlam ifade ediyor?
Gitar, bağlama, piyano veya başka bir çalgıyla parçayı öğrenmeye çalışan biri için ilk adım “Uşşak” bilgisini ezberlemek değil, karar sesini ve melodik davranışı dinlemektir.
Uşşak makamını çalışırken özellikle Dügâh-La çevresindeki hareketlere, Neva-Re güçlü perdesine ve karakteristik Segâh perdesine dikkat etmek gerekir. MEB'in güncel müzik eğitimi içeriklerinde de Uşşak makamı ayrı bir çalışma alanı olarak ele alınıyor.
Ancak modern bir transkripsiyonda kullanılan La, Si bemol, Do, Re gibi Batı notasyonundaki sesleri doğrudan geleneksel Türk müziğindeki perdelerin birebir karşılığı olarak düşünmemek gerekir.
Bu yüzden pratik çalışan bir müzisyen için iki ayrı çalışma yapılabilir:
Birinci aşama: Şarkının modern tonunu ve akorlarını öğrenmek.
İkinci aşama: Melodinin Uşşak karakterini oluşturan perde ilişkilerini ve seyir özelliklerini incelemek.
Bu iki yaklaşım birleştiğinde Rakkas'ı yalnızca “çalınacak bir pop şarkısı” olarak değil, makam ile modern düzenlemenin kesiştiği bir eser olarak anlamak mümkün olur.
Sonuç: Rakkas hangi makam?
Eğer sorulan eser Sezen Aksu’nun 1995 tarihli “Rakkas”ı ise cevap Uşşak makamıdır. Nota kaynağında eser “Uşşak, La karar” olarak belirtilmektedir.
Fakat “Rakkas” adıyla anılan eserlerin tamamı Uşşak değildir. Münir Nurettin Selçuk’un “Rakkas Bu Hâlet Senin Oynunda mıdır” eseri Kürdîli Hicazkâr, Ali Rıza Efendi’nin aynı güfteyi kullanan bestesi ise Tebriz makamındadır.
Bence burada asıl ilginç mesele, tek kelimelik “Uşşak” cevabının arkasındaki müzikal katmanlar. Sezen Aksu’nun Rakkas’ı 1995’te popüler müzikle geleneksel Türk müziği renklerini bir araya getirirken, daha sonra uluslararası bir halk dansı koreografisinin de müziği haline gelmiş durumda.
Dolayısıyla Rakkas, makam bilgisinin popüler kültürde nasıl dönüştüğünü görmek için güzel bir örnek.
Forumda tartışmaya değer birkaç soru da buradan çıkıyor:
Siz Rakkas’ı ilk dinlediğinizde Uşşak makamını duyabiliyor musunuz, yoksa daha çok ritim ve düzenleme mi öne çıkıyor?
Bir eserin makamını belirlerken nota bilgisi mi, kulağa dayalı dinleme mi daha belirleyici olmalı?
Sezen Aksu’nun Rakkas’ını klasik Türk musikisi anlayışıyla incelemek sizce ne kadar anlamlı, ne kadar sınırlayıcı?
Aynı “Rakkas” güftesinin farklı besteciler tarafından farklı makamlarda bestelenmesi, makamın eserin kimliğindeki rolü hakkında bize ne söylüyor?
Bu soruların cevabı, “Rakkas Uşşak’tır” bilgisinden çok daha geniş bir müzik tartışmasının kapısını açıyor.
Kaynakları metin içinde daha şeffaf konumlandırAçılışı daha samimi ve doğrudan yap
Kaynakları metin içinde daha şeffaf konumlandır
Açılışı daha samimi ve doğrudan yap
Teknik makam anlatımını sadeleştir ve somutlaştır